Журавли – Đàn sếu

Copyofhoanghon

“Đàn sếu” – bài hát phổ thơ của Rasul Gamzatov với bản dịch ra tiếng Nga của Naum Grebnev. Nhạc của Yan Frenkel. Bài hát tôn vinh những người lính đã hy sinh trong chiến tranh.

Lịch sử bài hát.

Nhà thơ Rasul Gamzatov viết bài thơ “Đàn sếu” bằng tiếng Avar. Ý tưởng bài thơ về đàn sếu nảy sinh sau khi nhà thơ thăm công viên hòa bình ở Hiroshima có bức tượng của cô bé Sakado Sasaki, người trước khi chết vì phóng xạ nguyên tử, vẫn hy vọng rằng sẽ được sống nếu cô cắt đủ 1000 con sếu bằng giấy.

Liên Xô bước vào cuộc chiến chống Nhật ngày 9/8/1945. Quả bom nguyên tử mà Mỹ đã ném xuống Hiroshima ngày 6/8 và quả thứ 2 ném cuống Nagashaki ngày 9/8 đã buộc nước Nhật quân phiệt – đồng minh của nước Đức phát xít – phải đầu hàng vào đầu tháng 9 năm 1945. Đồng thời, quân đội Xô Viết tấn công vào Mãn Châu đang bị quân Nhật chiếm đóng.

Sakado Sasaki đã hy vọng rằng cô có thể được chữa khỏi nếu gấp một nghìn còn sếu bằng giấy sử dụng nghệ thuật Origami. Ở Châu Á tồn tại niềm tin rằng mong muốn sẽ được thực hiện nếu gấp một nghìn con sếu Origami từ giấy màu.

Mặt khác, hình tượng đàn sếu trong văn hóa Nga mà Gamzatov rất gần gũi với vai trò là người dịch thơ ca cô điển Nga. Bởi vậy chắc một điều: con sếu của Gamzatov gần gũi với Nga hơn là Nhật. Trong khi đó đất nước lịch sử của loại chim được phổ biến khắp thế giới – con sếu lại là lục địa Mỹ.

Rasul Gamzatov hồi tưởng rằng khi ngồi trên máy bay từ Nhật về Liên Xô ông đã nhớ về mẹ, về những người anh của mình và biết bao người thân đã hy sinh trong chiến tranh. “Có phải thế mà tiếng kêu đàn sếu\ Tự bao giờ giống với tiếng Avar” – Rasul viết như thế trong bài thơ “Đàn sếu” với bản dịch của Grebnev. Những con sếu của Gamzatov – đó là những con sếu Nga và Avar.

Trong năm 1968 bài thơ “Đàn sếu” trong bản dịch của Naum Grebnev đã được in trong tạp chí “Thế giới mới” và bắt đầu với những lời:

“Мне кажется порою, что джигиты,
С кровавых не пришедшие полей,
В могилах братских не были зарыты,
А превратились в белых журавлей… ”

Lược dịch của Hồ Thượng Tuy

Tôi cứ ngỡ biết bao người lính trẻ
Từ chiến trường xưa đẫm máu không về
Không phải họ nằm yên trong đất mẹ
Mà hóa thành sếu trắng giữa trời kia.

Naum Grebnev – là người dịch thơ ca, các tác phẩm kinh điển và văn hóa dân gian phương đông  nổi tiếng. Đã có hơn 150 sách do ông tự mình hoặc tham gia dịch được xuất bản. Sau chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, ông cùng với Gamzatov học trong trường Văn học và từ đó bắt đầu tình bạn và sự hợp tác của họ. Grebnev cũng đã dịch thơ của bố người bạn, Gamzat Tsadasa. Grebnev đối mặt với chiến tranh ngay từ những ngày đầu do ông phục vụ ở biên giới gần Brest. Ông rút lui cùng với Hồng quân, rơi vào lần bị bao vây nổi tiếng ở Kharkov và là một trong số ít thoát ra được. Ông đã chiến đấu gần Stalingrad, 3 lần bị thương và lần bị thương cuối cùng ngày 12/1/1044 thì chiến tranh đối với ông đã “kết thúc”. Trong những tưởng nhớ của mình về chiến tranh ông tóm tắt “Chiến tranh đã là một trong những sự kiện quan trọng nhất trong tiểu sử của tôi”. Trong bài thơ “Đàn sếu” ông đã đặt vào đó cả những kinh nghiệm chiến tranh của mình.

Bài thơ “Đàn sếu” khi được in trong tạp chí đã lọt vào mắt ca sĩ Mark Bernes.

Bản thân Bernes thời chiến tranh chưa bao giờ tham gia các trận đánh nhưng ông đã đi biểu diễn ở tiền tuyến, đóng vai những người lính binh thường trong các phim thời chiến. Và đặc biệt ông rất thành công với những bài hát về chiến tranh (bài “Đêm tối” trong phim “Hai người lính” năm 1943, “Kẻ thù đốt nhà của chúng ta”, “Những người Nga có muốn chiến tranh” và những bài khác). Rõ ràng, chiến tranh cũng là chủ đề riêng của ông.

Đọc bài thơ “Đàn sếu”, Bernes rất kích thích liền gọi ngay cho nhà thơ – dịch giả Naum Grebnev và nói rằng ông muốn làm một bài hát. Trên điện thoại, ngay lập tức, họ đã bàn luận một số thay đổi lời của bài hát tương lai và Grebnev đã đổi từ “джигиты” (những kỵ binh) thành «солдаты» (những người lính). Rasul Gamzatov:

“Cùng với người dịch chúng tôi đã hiểu nguyện vọng của ca sĩ là chính đáng và thay „джигиты“ bằng „солдаты“. Việc này dường như làm rộng hơn không gian của bài hát đưa đến được với nhiều người hơn”.

Cùng với bài thơ đã được thay đổi cho bài hát tương lai, ca sĩ đã gặp Yan Frenkel mà trước đó ông đã cùng hợp tác nhiều lần và đề nghị phổ nhạc. Phổ nhạc đã không thành công ngay. Chỉ sau 2 tháng, khi mà nhà soạn nhạc đã viết khổ đầu thì công việc đã diễn ra suôn sẻ hơn. Sau này Yan Frenkel nhớ lại:

Tôi ngay lập tức gọi điện cho Bernes. Ông đến ngay, nghe bài hát và … bật khóc. Ông không phải là người ướt át những cũng không ít lần ông đã khóc khi rất thích cái gì đó.

Đối với nhà soạn nhạc Yan Frenkel, chiến tranh cũng là một chủ đề riêng. Trong những năm 1941-1942 ông đã học ở trường trung cấp pháo phòng không và sau đó cũng bị thương nặng.

Mark Bernes ghi âm bài hát “Đàn sếu” trong khi đang ốm nặng. Ông di chuyển rất khó khăn. Tuy nhiên ngày 8/7/1969 người con trai chở ông đến phòng thu nơi người nghệ sĩ đã ghi âm bài hát. Từ lần thu âm đầu tiên…. Bản thu âm này đã là bản cuối cùng trong cuộc đời của ông (ông qua đời 1 tháng sau đó, ngày 16/8). Như nhà soạn nhạc Yuri Rabinovich từ Viễn Đông viết tiểu sử của Yan Frenkel:

Bernes, ngay sau khi nghe nhạc đã dục mọi người ghi bài hát một cách nhanh nhất. Như Yan nói, ông cảm thấy sự kết thúc của mình và điểmtrong cuộc đời mình ông muốn đặt chính bằng bài hát này. Cuộc ghi âm đối với Bernes đã rất khó khăn. Nhưng ông đã dũng cảm vượt qua tất cả và ghi âm bài “Đàn sếu”. Và thực sự, bài hát đã trở thành bài cuối cùng trong cuộc đời ông.

Bài hát đã được giới thiệu trong đĩa “Những bản ghi cuối cùng” ngay sau khi Bernes qua đời.

Cách thức thực hiện bài hát của Mark Bernes rất riêng biệt và độc đáo – ông không chỉ hát, không chỉ kéo dài lời khi hát mà còn “luyến láy” các lời của bài hát. Với một bài thơ hay mà mỗi từ đều có trọng lượng thì cách thực hiện như vậy thường được yêu thích.

Số phận bài hát.

Bài hát đã trở nên rất phổ biến và sau này được rất nhiều các nghệ sĩ thể hiện.

Một vài năm sau sự ra đời của bài hát “Đàn sếu” ở Liên Xô, Tại những địa điểm các trận đánh những năm 1941-1945, người ta đã bắt đầu dựng những tấm bìa và đài tưởng niệm mà trung tâm là những con sếu đang bay. Vậy là, những con sếu từ bài hát đã trở thành biểu tượng những người đã bỏ mình trong cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, ví dụ, Đài tượng niệm “Đàn sếu” ở Saratov hay bia tưởng niệm “Đàn sếu” ở Saint-Petersburg.

Từ năm 1986 ở Dagestan, quê hương của tác giả lời bài hát – Rasul Gamzatov – hàng năm vẫn tiến hành “Ngày hội những con sếu trắng” – ngày tưởng nhớ những người lính đã hy sinh và thời gian sau này đã phát triển thành quy mô toàn Nga.

Bài hát là một nét chủ đạo của một trong những bộ phim nhiều tập đình đám của Hàn Quốc “Đồng hồ cát” được quay năm 1995.

Mời các bạn nghe các phiên bản khác nhau của bài hát do các ca sĩ nổi tiếng hát từ những năm bài hát ra đời đến nay

  • Mark Bernes – 1968 – bản ghi âm bài hát đầu tiên. Bản ghi cuối cùng của ca sĩ. Hiện còn lưu lại mỗi bản ghi âm.

  • Yan Frenkel – 1968 – sau cái chết của Bernes, nhạc sĩ đã đưa bài hát vào các trình diễn của mình.

  • Yoship Kobzon – 1968 – giải 3 liên hoan “Orpheus vàng” (Bungaria); 1971 – giải thưởng liên hoan “Các bài hát năm” (Ngồi sau đàn piano là Yan Frenkel). Khi bắt đầu liên hoan “Các bài hát năm – 1972 ” bài hát đã được hát lại.

  •  Viktor Vuyachik – 1971

  • Yuri Gulyaev — 1975

  • Herman Van Veen (Hà Lan) – 1981 đã ghi phiên bản bài hát tiếng Hà Lan cho album Iets van een clown — «Kraanvogels»

  • Muslim Mahomaev – 1985

  • Marc Almond (Anh) đã ghi phiên bản tiếng Anh của bài hát cho album Heart On Snow — «The Storks»

https://www.youtube.com/watch?v=e6R46MPov_I

  • Leonchev – 2004

  • Nhóm Serebro – 2008 – Đây là một phiên bản bài hát mà tớ thích nhất. Có lẽ bởi nó được hát bởi các cô gái xinh đẹp vốn toàn hát những bài hát quậy phá, sexy. Trong bài hát các cô thật dịu dàng và thánh thiện. 🙂

  • Alexandr Malinin – 2010 – Phiên bản này cũng được tớ rất thích do tiếng tỉa của đàn guitar tạo cho bài hát một điểm đặc biệt khó quên. Ngoài ra còn có giọng hát khỏe đậm chất romance của người ca sĩ.

  • Batyrhan Shukenov – 17/4/2015 Avtoradio, show nhạc sống, 11 ngày sau thì ông qua đời

  • Renat Ibragimov – Ông là nghệ sĩ nhân dân Nga và Tatar. Ông trở nên nổi tiếng sau khi chiến thắng liên hoan “Hoa cẩm chướng đỏ thắm” ở Shochi năm 1975. Người Ý gọi ông là “Pavarotti Nga”

  • Boyan Kodrich (Nam Tư)

  • Eduard Hill

  • David Gvinianidze

  • Nhóm “Visokosnyi god” đã cover bài hát thành thể loại nhạc pop với giai điệu nhanh hơn hẳn. Nghe lạ. Tớ không thấy hay.

  • Mikhail Gulko

  • Dmitri Khvorostovskyi – 2003 với giọng Opera khỏe. Mặc dù tiết tấu chậm như các tiền bối đã hát trước nhưng kết hợp giọng hát và dàn hợp xướng đã mang lại cho bài hát một phong cách riêng. 

  • Nhóm “Torba-na-kruche” với nhạc đệm duy nhất chỉ là cây đàn guitar đã cover rất thành công bài hát nổi tiếng “Đàn sếu” này.

  • Diana Arbenina đã hát rất tình cảm bài hát này với nhạc đẹm réo rắt của những cây đàn violon.

  • Oleg Pogudin

  •  Yulia Sevicheva

  • Dmitri Diuzev được biết đến là một diễn viên điện ảnh hơn là một ca sĩ. Nhưng anh đã hát rất hay và rất tình cảm.

  • Ban nhạc rock Dniep năm 2015 đã cover bài hát rất lạ.

Ở Việt Nam bài hát Đàn Sếu cũng rất nổi tiếng và đã được các nghệ sĩ của Việt Nam hát. Mời các bạn nghe phiên bản Việt Nam của bài hát qua giọng hát của Dương Minh Đức

Bản dịch lời thơ sang tiếng Việt

Đàn sếu
Tôi cứ ngỡ biết bao người lính trẻ
Từ chiến trường xưa đẫm máu không về
Không phải họ nằm yên trong đất mẹ
Mà hóa thành sếu trắng giữa trời kia.

Sếu vẫn bay như thế tự ngày xưa
Bay đến bây giờ, và cất tiếng gọi.
Có phải thế mà ta thường buồn bã
Rồi lặng im, ngó vào giữa trời xa?

Và hôm nay đây, trong buổi chiều tà
Tôi nhìn thấy trong màn sương đàn sếu
Sải cánh bay theo đội hình chiến đấu
Như ngày nào giàn trận giữa đồng xa.

Sếu vẫn bay trên những chặng đường xa
Và cất tiếng gọi những tên ai đấy
Vì thế chăng mà tiếng kêu đàn sếu
Tự bao đời giống với tiếng Ava?

Đội hình bay mệt mỏi giữa bầu trời
Trong màn sương, buổi hoàng hôn ráng đỏ
Trong đội hình kia hãy còn khoảng nhỏ
Có thể là đấy chỗ để dành tôi!

Rồi sẽ đến một ngày, tôi sẽ bơi
Cùng đàn sếu trong màn sương như vậy
Bằng giọng sếu, giữa trời cất tiếng gọi
Tất cả những ai còn sống trên đời.

Bản dịch của Hồ Thượng Tuy

Журавли

Мне кажется порою, что солдаты,
С кровавых не пришедшие полей,
Не в землю эту полегли когда-то,
А превратились в белых журавлей.

Они до сей поры с времен тех дальних
Летят и подают нам голоса.
Не потому ль так часто и печально
Мы замолкаем, глядя в небеса?

Сегодня, предвечернею порою,
Я вижу, как в тумане журавли
Летят своим определенным строем,
Как по полям людьми они брели.

Они летят, свершают путь свой длинный
И выкликают чьи-то имена.
Не потому ли с кличем журавлиным
От века речь аварская сходна?

Летит, летит по небу клин усталый –
Летит в тумане на исходе дня,
И в том строю есть промежуток малый –
Быть может, это место для меня!

Настанет день, и с журавлиной стаей
Я поплыву в такой же сизой мгле,
Из-под небес по-птичьи окликая
Всех вас, кого оставил на земле.

Nguyễn Vũ Anh dịch và tổng hợp

1 Lời Bình on "Журавли – Đàn sếu"

  1. Quá tuyệt vời , cám ơn bạn

Bình luận

Email của bạn sẽ không được công khai.


*